Over Twitter, adaptieve systemen en antilopen

The Xpragmatic View #132
24 november 2009
door Marc Buyens (@mbuyens), Xpragma
marc.buyens@xpragma.be
url: http://www.xpragma.be/view132.php
Downloaden als een PDF-file

Sociale technologie introduceert fundamentele veranderingen in ons leven en in onze samenleving. Maar is het een verandering ten goede of ten kwade?

Al van bij de eerste introductie van sociale netwerken, on-line collaboration tools en andere wisdoms of crowds hebben tal van personen dit als een mogelijk pad gezien voor de ontwikkeling van meer open, transparante, niet-hiërarchische bedrijfsvormen en, meer algemeen, voor de ontwikkeling van een meer humane, duurzame en rechtvaardige maatschappij.

De laatste maanden zien we dan ook een toenemend aantal publicaties die het hebben over de "ruimere context" van fenomenen zoals Twitter en Facebook en trends zoals Enterprise 2.0.

Een voorbeeld van dergelijk artikel is de interessante Is Twitter a Complex Adaptive System? blog post van Venessa Miemis waarin ook meerdere links naar andere verwante artikels zijn te vinden.

Complexe adaptieve systemen

Zo op het eerste zicht zijn er inderdaad heel wat gelijkenissen tussen ons gebruik van sociale netwerken en de interne mechanismen van bepaalde aspecten van de biosfeer en het ecosysteem. En inderdaad, meer dan waarschijnlijk zullen deze evoluties een diepgaande invloed hebben op hoe onze toekomstige maatschappij er zal uitzien.

Maar is dit werkelijk de alles-is-goed evolutie die we verhopen of zijn er toch ernstige bijwerkingen?

Niemand weet het.

We lijken soms te vergeten dat de essentie van een complex adaptief systeem gewoon is dat het zich aanpast. Niet dat het de "perfecte" richting volgt. Een dergelijk systeem zal reageren op veranderingen in de omgeving wat uiteindelijk zal resulteren in een nieuwe "stabiele toestand". Welke stabiele toestand? Dat is in grote mate onvoorspelbaar want het resultaat van een uiterst complexe interactie van alle actoren die deel uitmaken van het systeem. In grote mate onvoorspelbaar want de kleinste gebeurtenis kan uiteindelijk enorme gevolgen hebben. Denk aan de vlinder.

Als we naar de natuur kijken dan hebben we meestal een indruk van harmonie. Alle dingen lijken perfect in evenwicht te zijn. En we hebben allen de talloze documentaires gezien die ons voorbeelden toonden van de vaak complexe interacties tussen planten, dieren en andere levensvormen, allen samenwerkend voor het voortbestaan van het ras.

Echter, we moeten daarbij niet vergeten dat geen van deze vormen van "cohabitatie" er gekomen is "by design". Geen van deze planten of dieren had een plan om dit te doen. Wat we zien is gewoon het eindresultaat, het resultaat van een complex proces van aanpassing dat uiteindelijk resulteerde in de huidige vorm van "stabiele toestand".

Voor de dinosauriërs was er echter geen plaats en als je een antilope bent in de Afrikaanse savanne die zich omringt ziet door leeuwen, dan zal je mening over deze "harmonie" wellicht ook iets anders zijn.

Beïnvloede adaptieve systemen

Ook in de natuur hebben niet alle spelers hetzelfde "gewicht". Hetzelfde geldt in sociale netwerken. Eigenlijk kunnen we zelfs stellen dat sociale netwerken de niet-gelijkheid bevorderen omdat zij het makkelijker maken om de individuen met de grootste "waarde" te ontdekken. Die worden dan de zogenaamde "connectoren", de individuen die iedereen volgt of ermee connecteert, verder de waarschijnlijkheid vergrotend om gevolgd te worden, enz.

Natuurlijk, "waarde" is in deze context een zeer relatief begrip. Is de persoon die over een bepaald onderwerp schrijft en die de meeste volgers heeft inderdaad de expert over dat onderwerp? Of is hij/zij enkel maar de betere social marketeer?

Opnieuw, moeilijk te zeggen. Er is ergens wel de verwachting dat de interacties tussen alle individuen in het netwerk inderdaad de échte experten zullen zichtbaar maken, maar eigenlijk is dat geen garantie.

Maar wat we wel weten is dat dit proces van "emergence" zelfs kleine verschillen in gepercipieerde waarde exponentieel zal vergroten. Dit is een gelijkaardig proces van "cumulative advantage" als datgene dat we besproken hebben in De logica van willekeur.

Als de eerste individuen die persoon x begonnen te volgen dit inderdaad deden omdat x een expert is over een bepaald onderwerp, dan zitten we goed. Als ze dit echter deden om andere redenen, bv. omdat x een "first-mover" was of gewoon veel blogde, dan hebben we misschien een probleem. Die eerste voorkeurstemmen zullen weer bijkomende volgers aantrekken, wat dan weer...

Uniforme adaptieve systemen

Wat we dus in grote mate moeten vaststellen is een evolutie naar een wereld van "networks of the few". Netwerken waar slechts enkele individuen in grote mate ons denken over een bepaald onderwerp bepalen. Dit proces wordt verder versneld door de bestaande informatieoverlast. De hoeveelheid informatie die nu voor ons beschikbaar is maakt dat we onmogelijk alles kunnen behappen en dat we in toenemende mate beroep gaan doen op andere individuen om te fungeren als filters voor specifieke delen van deze informatie. Een soort outsourcing van onze opinie. En Twitter lists zullen daarbij een gids zijn.

Het netto resultaat zal een verdere uniformisering zijn van meningen en smaak. In theorie leven we vandaag in een tijd van ongekende keuzemogelijkheden. Tegelijkertijd hebben we nog nooit voorheen zoveel mensen gezien die allen dezelfde keuze maken voor hetzelfde product binnen een uiterst kort tijdsbestek (Facebook, iPod) en deze trend zal wellicht versnellen.

Dat is spijtig want complex adaptive systems use contradictions to create new possibilities to co-evolve with their environment. Maar misschien willen we niet meer evolueren. Misschien willen we ons gewoon settelen in de stabiele toestand.

De mierenmaatschappij

Om samen te vatten. We evolueren in een richting die in feite onbekend is. In toenemende mate wordt ons denken gecontroleerd door een kleine groep van individuen of organisaties die we mogelijk om de verkeerde redenen hebben gekozen. In toenemende mate worden we look-a-likes in een afgevlakte samenleving waar de enige differentiatie nog bestaat uit de features op onze gsm.

We weten niet of dit ons de perfecte stabiele toestand zal geven, maar de leeuwen lijken wel dichterbij te komen...

Over Marc Buyens

Marc Buyens is analyst, management consultant en zaakvoerder van Xpragma. Hij startte Xpragma in 1999 na een meer dan 20-jarige loopbaan in de IT-sector. Vandaag levert hij advies, training en mentoring diensten die zich richten op de intersectie van technologische vernieuwing, organisatorische verandering en bedrijfsstrategie: een troebele poel van niet ingeloste beloften.

http://www.facebook.com/marcb254
http://www.linkedin.com/in/marcbuyens
http://www.twitter.com/mbuyens
https://plus.google.com/114287775988184012785/