• startpagina
• diensten
• samenwerking
• publicaties
• The Xpragmatic View
• archief
• Snippets of an Incomplete Mind
• auteursrecht
• wettelijke vermeldingen
• nieuws
• over xpragma
• contactinfo

Het leven zoals het is: allemaal holons

The Xpragmatic View #109
11 november 2008
door Marc Buyens (@mbuyens), Xpragma
marc.buyens@xpragma.be
url: http://www.xpragma.be/view109.php
Downloaden als een PDF-file

Ons lichaam, onze leefwereld, het universum, het zijn allemaal voorbeelden van een zogenaamde holarchie, een samengaan van een aantal delen dat tot een groter geheel leidt, maar waarbij die delen zelf ook eigenlijk een autonoom geheel zijn. Een beetje zoals een onderneming en de verschillende afdelingen ervan. Of toch niet?

We zijn allemaal holons

Eén van de voordelen van sociale netwerken is dat ze vaak leiden tot het ontdekken van ideeën of concepten die je wel degelijk interesseren maar die je, om een of andere reden, zelf nog niet ontdekt hebt. Zo werden we enkele dagen geleden toevallig geconfronteerd met het concept "holarchie", waarbij de vraag werd gesteld of een holarchie een valabel alternatief kon zijn voor de traditionele hiërarchische organisatievorm.

De uitdrukking was ons onbekend, maar een beetje zoekwerk leerde al vlug dat het begrip in 1967 geïntroduceerd werd door Arthur Koestler in zijn boek 'The Ghost in the Machine'. Een holarchie staat daarbij voor een hiërarchie van zogenaamde "holons". De uitdrukking 'holon' is dan weer een samenvoeging van het Griekse 'holos', wat 'geheel' betekent en het achtervoegsel '-on' wat verwijst naar een individuele entiteit, zoals in proton, neutron, enz.

Een holon wordt dus gekenmerkt door de dualiteit van enerzijds een autonoom geheel te zijn en anderzijds deel uit te maken van een groter geheel. Het grotere geheel kan enkel bestaan door de samenvoeging en onderlinge samenwerking van de verschillende delen.
 

Ons eigen lichaam, de maatschappij, deze planeet, het universum, het zijn allemaal voorbeelden van holons en holarchieën.

Het is dan ook geen verrassing dat dit concept zijn weg heeft gevonden naar de bedrijfswereld. Zo op het eerste zicht lijken er immers nogal wat gemeenschappelijke kenmerken te zijn als we het vergelijken met een onderneming die is samengesteld uit diverse afdelingen, vestigingen en samenwerkingsverbanden.

Maar dat is slechts bijzaak. Het concept van grotere gehelen te creëren die zijn samengesteld uit kleinere componenten is een aantrekkelijk concept dat in diverse vormen in de bedrijfswereld wordt toegepast. Denken we bv. maar aan de recente SOA hype. Maar vooral in de productieomgevingen zijn er heel wat toepassingsvormen van holarchieën en de ganse golf van outsourcing is in feite een andere variante van een holarchische organisatievorm.

De belangrijkste voordelen die hierbij worden nagestreefd zijn de aspecten van grotere flexibiliteit, configureerbaarheid en innoverend vermogen en die maken dan ook de grote belofte uit van een holarchie.

Is een holarchie een betere organisatievorm?

Komt dan natuurlijk de onvermijdelijke vraag of een holarchie een betere organisatievorm is dan een klassieke hiërarchische structuur. Als zowat alles in dit universum als een holarchie georganiseerd is dan moet dit toch de aangewezen organisatievorm zijn?

Wel, persoonlijk denken we ook dat hier veel valt voor te zeggen. Alleen, als we naar onze huidige maatschappij kijken, dan lijken holarchieën toch ook voor de nodige groeipijnen te zorgen.

Hoe dan ook, indien we de holarchie als betere organisatievorm voor ondernemingen willen overwegen dan moeten we er ons goed van bewust zijn dat het dan niet meer dezelfde ondernemingen kunnen zijn.

Het samengaan van de diverse holons (afdelingen e.d.) in dat grotere geheel van wat we dan de onderneming noemen valt nog wel te behappen. Dat is niet fundamenteel verschillend van wat vandaag bestaat in een hiërarchische organisatievorm. Maar dat creëert niet het grote voordeel. Dat voordeel onstaat enkel door het autonome karakter van de holons binnen dat grotere geheel. Maar hoe realiseer en garandeer je die autonomie zonder ook bestaande normen op het vlak van controle en authoriteit op te geven?

Denken we bv. aan een virtuele organisatie waar bepaalde taken worden uitgevoerd door externe partijen in een vorm van partnership of outsourcing. Dit is in grote mate vergelijkbaar met een holon binnen een onderneming. Bij dergelijke virtuele organisatie is er voor alle deelnemende partijen een gemeenschappelijk belang, een gedeelde visie. Echter, er is geen unieke, uniforme visie. Elke deelnemende partij behoudt zijn eigen variante van de "globale" visie en doelstellingen, maar er zijn voldoende gemeenschappelijke punten die maken dat de samenwerking wenselijk en mogelijk is.

Zo ook met holons. Alle holons van de onderneming zullen de bedrijfsvisie delen, maar nooit volledig. Hun individuele context is immers verschillend. Voor de 'topmanagement' holon zullen de aandeelhouders een belangrijke externe partij zijn wiens belangen zij verdedigen. Voor de 'productie' holon zullen dergelijke belangen veel minder wegen.

Dat lijkt een nadeel, maar het zijn juist dergelijke verschillen die maken dat een holarchie een betere organisatievorm kan zijn. Dergelijke verschillen zorgen immers voor de nodige "creative tension" die er voor zorgt dat het geheel van de onderneming beter wordt dan de som van de samenstellende delen.

Kan je dit echter binnen de muren van éénzelfde onderneming in balans houden? Als je de mogelijkheid wil geven dat elke deelnemende holon ten volle zijn mogelijkheden benut en ontwikkelt, dan is het onvermijdelijk dat bepaalde conflicten ontstaan. Deze samenwerkingsvorm kan dus niet bestaan indien men niet bereid is om op een aantal andere punten de relatie tussen de diverse partijen fundamenteel te herzien.

Ergens moeten er dus keuzes gemaakt.

Persoonlijk denken we dat een economie die gebaseerd is op dit principe van holarchie ons een betere, meer rechtvaardige en op termijn ook meer productieve maatschappij zou geven. Maar dat zal een fundamentele verschuiving van financiële voordelen, macht en privileges vereisen. Jammer genoeg is het ons volledig onduidelijk hoe dit mechanisme op gang kan gebracht.

Misschien moeten we gewoon wachten op een nog grotere financiële crisis...

Tags: organisatorische verandering

 

comments powered by Disqus